Τό Σάββατον τό Ἀληθινόν

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟΝ ΤΟ ΑΛΗΘΙΝΟΝ

            «Ο ειπών “κατέπαυσεν ο Θεός τη ημέρα τη εβδόμη”, την κατάπαυσιν του δρόμου ταύτης της ζωής εδήλωσε… Έξ ημέραι εν τη γεωργία της ζωής, δια της φυλακής των εντολών τελειούνται^ και το έβδομον, εν τω τάφω ολοκληρούται^ και το όγδοον, εν τη εξόδω αυτού… Το σάββατον εν αληθεία εστι κατάπαυσις από παντός λυπηρού, και ανάπαυσις τελεία των οχληρών.. Το σάββατον το αληθινόν και ασύγκριτον, το μνήμα εστι.. Πάσα η ανθρωπότης εκεί σαββατίζει, ήτε ψυχή και το σώμα. Το σάββατον ημών, εστιν η ημέρα της ταφής. Εκεί εν αληθεία σαββατίζει η φύσις ημών» (Αγ. Ισαάκ Σύρου, Λόγ. ΟΔ΄). Σώμα και ψυχή ο άνθρωπος ησυχάζει και αναπαύεται στο μνήμα. Γι’ αυτό ο θάνατος λέγεται κοίμηση. «Ουκ απέθανε αλλά καθεύδέι», είπε ο Κύριος για τη νεκρή κόρη. «Ο Λάζαρος ο φίλος ημών κεκοίμηται^ αλλά πορεύομαι ίνα εξυπνήσω αυτόν» (Ιωάν. Ια΄ 1). Ο ύπνος είναι μόνωση, ανάπαυση, ησυχία, «εν ή καθοράται Θεός», εάν φυσικά ο άνθρωπος έζησε εν Θεώ και τον δέχθηκε ένοικο στην καρδιά του. Χωρίς Θεό είναι η απόλυτη μοναξιά αυτών που περιχαρακώθηκαν στον εγωισμό τους και δεν αγάπησαν τον Θεό, και επομένως ούτε τον πλησίον τους.

Ο ΦΥΣΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

            Αυτός ο ύπνος είναι φθορά και διάλυση του φυσικού ανθρώπου. Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μόνον αυτό που φαίνεται. Είναι ένα μυστήριο που δεν ορίζεται μόνον από την φύση αλλά και από την Χάρη, την Χάρη που πηγάζει από το μοναδικό γεγονός της Σαρκώσεως του Θεού. Η φύση φθείρεται και αποσυντίθεται γιατί δεν είναι μόνη της ικανή να επιβιώσει. Χώμα είναι και επιστρέφει στο χώμα. Όμως αυτή η ίδια φύση βρίσκεται αναστημένη και άφθαρτη στον θρόνο του Θεού. Μέσα στο μνήμα ο άνθρωπος βρίσκεται πλέον «εν χειρί Θεού», μέσα στην Ενέργεια και την Χάρη Του. Δεν ζει κατά φύσιν αλλά κατά χάριν. Οι αισθήσεις δεν υπάρχουν πια. Οι λογισμοί έχουν εξαφανισθεί μαζί με το μυαλό που τους παράγει. Κανένας θόρυβος του κόσμου δεν φθάνει εκεί κάτω. Καμιά φυσική επικοινωνία με τους ανθρώπους και τον κόσμο δεν είναι πια δυνατή. Στο «μνήμα» επικρατεί απόλυτη ησυχία. «Ου δυνατόν τον νεκρόν αισθέσθαι των πραγμάτων των ζώντων» (Αγ. Ισαάκ Σύρου, Λόγ. ΟΑ΄σ.278). «Εξελεύσεται το πνεύμα αυτού. Η τελευταία του πνοή) και επιστρέψει εις την γην αυτού^  εν εκείνη τη ημέρα απολούνται πάντες οι διαλογισμοί αυτού» (Ψαλμ. 145, 4). «Οι νεκροί ουκ εισί γινώσκοντες ουδέν… ότι ουκ έστι ποίημα και λογισμός και γνώσις και σοφία εν Άδη, όπου συ πορεύη εκεί» (Εκκλησιαστής Θ΄5-10). Καμιά ανάμνηση του κόσμου δεν υπάρχει εκεί κάτω. «‘Ωσπερ εξελθών της γαστρός, των εν γαστρί ου μνημονεύεις^ ούτω και του σώματος εξελθών, ου μνημονεύεις των εν σώματι» (Αγ. Αντωνίου Μεγ., Φιλοκ. Α΄σ.19) .

            Δεν υπάρχει στιγμή θανάτου. Το σταμάτημα της αναπνοής και της καρδιάς δεν σημαίνει αναγκαστικά θάνατο. Τα όργανα αυτά μπορεί να ξαναρχίσουν τη λειτουργία τους, και, αν δεν έχουν γίνει εν τω μεταξύ σοβαρές νευρικές βλάβες, ο άνθρωπος ξαναγυρίζει στη ζωή. Οι διαδικασίες του θανάτου απαιτούν χρόνο, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο.

Το μυστήριο του θανάτου το εικόνισε ο απόστολος Παύλος με τον σπόρο που φυτεύεται, σαπίζει και ανασταίνεται φυτό. (Κορ. Α΄, ιε΄35-38). Μέσα στον σπόρο που σαπίζει βρίσκεται ολόκληρο το φυτό που θα φυτρώσει Αυτός ο γόνος είναι η εικόνα του Θεού πεταγμένη στο χώμα. Την βλέπει η Εκκλησία και θρηνεί: «Θρηνώ και οδύρομαι, όταν εννοήσω τον θάνατον και ίδω εν τοις τάφοις κειμένην την κατ’ εικόνα Θεού πλαθείσαν ημίν ωραιότητα, άμορφον, άδοξον, μη έχουσαν είδος» (Μέγα Ευχολόγιον, Νεκρώσιμη ακολ.). Αυτή η εικόνα του αναστάντος Χριστού όμως είναι που μας οδηγεί στην Ανάσταση. Τα ζώα δεν είναι πρόσωπα. Εμείς είμαστε, γιατί είναι Αυτός κατ’ εικόνα του οποίου δημιουργηθήκαμε. Είμαστε πρόσωπα κατ’ εικόνα της Υποστάσεως του Υιού και Λόγου του Θεού που πήρε επάνω της τη φύση μας. Το πρόσωπο, στην άνθρωπο, δεν είναι προϊόν της φύσεώς του, αλλά αυτής της θείας Ενέργειας επάνω στη φύση του, που όμως πηγάζει εκ των ένδον λόγω της Σαρκώσεως. Και η Σάρκωση δεν είναι απλό ιστορικό γεγονός, είναι οντολογικό γεγονός, και δεν αναφέρεται μόνο στην ανθρωπότητα ολόκληρη, αλλά είναι η προαιώνια Βουλή του Θεού, που αφορά σ’ ολόκληρη τη Δημιουργία. Η διαφορά μας από τα ζώα είναι ελάχιστη ως προς την φύση, είναι όμως αβυσσαλέα ως προς την εικόνα, την εικόνα του Λόγου. Είναι μάταια και παραπλανητική κάθε χωρίς Χριστό ανθρωπολογία. Ο άνθρωπος ούτε ερμηνεύεται, ούτε κατανοείται χωρίς Χριστό αναστάντα. Η ελληνιστική ανθρωπολογία είναι ξένη προς τον Χριστιανισμό, ανθρώπινη επινόηση. Αναγκαστικά χρησιμοποιούμε τις ίδιες με αυτήν λέξεις λόγω της κοινής γλώσσας. Αλίμονο στους Χριστιανούς που δεν θα μπορέσουν να βγουν από αυτήν την γλωσσική και πολιτιστική παγίδα. Ο θάνατος δεν είναι απελευθέρωση από την ύλη, αλλά καταστροφή της δημιουργίας του Θεού, της «καλής λίαν», και ύπνος του ανθρώπου μέσα στα χέρια του Θεού και την ελπίδα της αναστάσεως.  Ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος παρομοιάζει την κατάσταση του ανθρώπου μετά τον θάνατο, μ’ εκείνη πριν από τη γέννηση (Hymnes surle Paradis, ύμνος 8^ος,sources Chretienes 137, σ.113-117). «Ύπνος εστί, λέγει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, εικών θανάτου^ αισθήσεων αργία» (λογ. Ιη΄, α΄). Ύπνο ονόμασαν τον θάνατο και ο Κύριος, και οι Απόστολοι, και η Παλαιά Διαθήκη, και η Εκκλησία. Είναι αργία των φυσικών αισθήσεων που μας συνδέουν με τον κόσμο, έως ότου η ανάσταση μας ξαναδώσει ένα «νέο» άφθαρτο σώμα, μέσα σ’ ένα καινούργιο άφθαρτο κόσμο, σε «καινή γη» και σε «καινούς ουρανούς». Νέο σώμα με την έννοια του ανανεωμένου και όχι του άλλου, γιατί πρόκειται για το ίδιο σώμα, τον ίδιο άνθρωπο. Αν όμως στο θάνατο δεν υπάρχουν πια οι φυσικές αισθήσεις που έχουν οι νεκροί δεν οφείλονται στη δική τους φύση, αλλά στη θεία Ενέργεια, στη Χάρη του Αγίου Πνεύματος που τους συνέχει.

Ο ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

            Τόσο ο πνευματικός θάνατος όσο και η αιώνια ζωή αρχίζουν από τούτο τον κόσμο. «Ιδού ίσταμαι επί την θύραν και κρούω» λέγει ο Κύριος. Όποιος ανοίξει την πόρτα της καρδιάς του δέχεται τη Ζωή και συνδειπνεί μαζί της. Όποιος κρατήσει πεισματικά κλειστήν την πόρτα του, μένει στα σκοτάδια, στον αιώνα. Εδώ προγευόμαστε τον Παράδέισο ή την Κόλαση. Μόνο που ο κόσμος και οι αισθήσεις αποσπούν τους χριστιανούς από την γεύση της Βασιλείας του Θεού που είναι «εντός ημών». Γι’  αυτό έφευγαν οι Πατέρες στην έρημο και στην ησυχία, για να απολαύσουν αναπόσπαστα τον Κύριο που ζούσε μέσα τους. Γι’ αυτό σπεύδουν οι χριστιανοί στο κελί τους, και αποφεύγουν τις άκαρπες και περιττές συναναστροφές, και προτιμούν την νυκτερινή προσευχή στη σχετική ησυχία, και όλη τους τη ζωή αγωνίζονται για την «φυλακή των πέντε αισθήσεων», νοσταλγώντας την ημέρα που θα φύγουν από τούτο τον κόσμο και θα είναι «συν Χριστώ». Αντίθετα, όσοι δεν άνοιξαν την πόρτα τους και δεν τον δέχθηκαν, περνούν τη ζωή τους στην κόλαση, «μη έχοντες ελπίδα», ξεγελώντας όμως τον εαυτό τους με όσα ψέματα τους προσφέρουν σ’ αυτή τη ζωή ο κόσμος και οι αισθήσεις. Όταν όμως πεθάνουν όλη αυτή η σκηνοθεσία του ψεύδους εξαφανίζεται. Ο άνθρωπος μένει γυμνός και απομονωμένος, χωρίς φως, χωρίς τη Ζωή. Αυτό το σκοτάδι και η απόλυτη μοναξιά και πνευματική φτώχια είναι η πρόγευση της κολάσεως από τους νεκρούς, μια πρόγευση κενού και απουσίας που θα ολοκληρωθεί με τραγική ένταση στην ανάσταση όταν, πάνω στην «Καινή γη», μέσα στο φως και στη θαλπωρή της αγάπης του Θεού προς όλους, αυτοί θα στέκονται σαν ξένοι και σαν εχθροί, έχοντας αποκόψει οι ίδιοι τον εαυτό τους από τη χαρά και την ευφροσύνη ολόκληρης της Δημιουργίας.

Η ΑΙΩΝΙΟΣ ΖΩΗ

            Όσοι όμως άφησαν σε τούτη τη ζωή τον Κύριο, να τους γεμίσει, όσοι έγιναν κατοικητήριά του, στο θάνατο, όταν ο κόσμος και οι αισθήσεις λείψουν εντελώς, ζουν την κοινωνία αυτή με τον Χριστό και το Πνεύμα το Άγιο άμεσα και ανεμπόδιστα. Εκεί σαββατίζουν. Εκεί γεύονται την τέλεια ησυχαστική εμπειρία τους, σαν συνέχεια της επίγειας, σαν ανώτερη βαθμίδα μιας προκοπής που θα ολοκληρωθεί με την Ανάσταση αλλά ποτέ στον αιώνα δεν θα τελειώσει, αφού ο Θεός είναι άπειρος και η πρόοδος μέσα στη βασιλεία του ατελεύτητη. «Προκόπτοντες ουδέποτε καταλήξομεν, ου κατά τον παρόντα, ου κατά τον μέλλοντα αιώνα, φωτί φως προσλαμβάνοντες». (Άγ. Ιωάννης Κλίμακος, Λογ. ΚΣΤ΄, β΄, λη΄ σ.141-142). «Ότι ο Θεός έκτισε τον άνθρωπον επ’  αφθαρσία και εικόνα της ιδίας ιδιότητος εποίησεν αυτόν^ φθόνω δε διαβόλου θάνατος εισήλθεν εις τον κόσμον… Δικαίων δε ψυχαί εν χειρί Θεού, και ου μη άψηται αυτών βάσανος. Έδοξαν εν οφθαλμοίς αφρόνων τεθνάναι… οι δε εισιν εν ειρήνη… η ελπίς αυτών αθανασίας πλήρης… και εν καιρώ επισκοπής αυτών αναλάμψουσι και ως σπινθήρες εν καλάμη διαδραμούνται.. και βασιλεύσει αυτών Κύριος εις τους αιώνας» (Σοφία Σολ. Β΄23-24, γ΄1-8).

            Αυτό το «εν χειρί Θεού» αποδίδει την κατάστασή τους, που είναι όλη Χάρις του Αγίου Πνεύματος. Όλοι, φίλοι και εχθροί του Θεού, βρίσκονται στον θάνατο «εν χειρί Θεού», όμως οι μεν δέχονται και χαίρονται την Χάρη, οι δε μένουν κλειστοί σ’ αυτήν αυτοπροαίρετα και ελεύθερα. Ο «ουρανός» και ο «Παράδέισος» δεν είναι κάποιος τόπος όπου πηγαίνουν οι «ψυχές» ύστερα από κάποιο περιπετειώδές ταξίδι. «Ουρανός» και «Παράδέισος» είναι ο ίδιος ο Θεός που είναι «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών». Ο Παράδέισος και η Κόλαση δεν είναι τόποι αλλά κατάσταση πνευματική. Μόνο στο ορθολογιστικό μυαλό υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στον «Ουρανό» και στο «μνήμα». Ο Θεός βρίσκεται παντού το ίδιο, και στους γαλαξίες και μέσα στο χώμα της γης. Η Χάρις Του βρίσκεται και στα λείψανα των αγίων και στις καρδιές που προσεύχονται σ’ αυτούς, και στις εικόνες που τους εικονίζουν οπουδήποτε της γης. Οι άγιοι δεν έχουν καμιά φυσική επικοινωνία μαζί μας. Δεν ακούν τις προσευχές μας με τ’  αυτιά τους που έχουν διαλυθεί στο μνήμα, δεν μεσιτεύουν για μας με γλώσσα και λόγια ανθρώπινα, ούτε μας βοηθούν με κάποια σωματική παρουσία. Οι άγιοι ακούν τις προσευχές μας με την Χάρη και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που τους συνέχει και μέσα στην οποία ζουν. Οι άγιοι «ακούν» και ανταποκρίνονται στις προσευχές μας από οπουδήποτε της γης και αν προέρχονται αυτές, σαν να είναι πανταχού παρόντες. Κανένα κτίσμα όμως δεν είναι πανταχού παρόν, μόνον ο Θεός και δια του Θεού οι Άγιοι. Αυτό είναι το μυστήριο της εν Χριστώ θεώσεως του ανθρώπου που δεν είναι φυσική αλλά χαρισματική κατάσταση, αποτέλεσμα της μυστικής και μυστηριακής ένωσης των Αγίων με τον Θεό από τούτη τη ζωή. Γι’  αυτό και οι Άγιοι θαυματουργούν και γνωρίζουν τι έχουμε στην καρδιά μας και από τον καιρό που είναι ακόμη στη ζωή. Αυτή η γνώση και ανταπόκριση δεν είναι φυσική αλλά εν Αγίω Πνεύματι. Καμιά δυνατότητα κτιστής, φυσικής, ψυχικής επικοινωνίας με τον κόσμο και τους ανθρώπους δεν έχουν οι Άγιοι μετά θάνατο. Ο Θεός ακούει τις προσευχές μας και δια του Θεού οι Άγιοι, και ανταποκρίνονται σ’ αυτές οι Άγιοι δια του Θεού, δια της ακτίστου θείας Ενέργειάς Του, που συνέχει τους πάντας και τα πάντα. Και τα οράματα Αγίων – όσα δεν είναι πλάνη του υπερήφανου νου επιπόλαιων ανθρώπων αλλά γνήσια – και αυτά Χάρις και Ενέργεια του Θεού είναι, είτε άμεση είτε δι’ αγγέλων. Ο Θεός τη μεσιτεία των Αγίων Του, για να δοξάσει αυτούς και για το πνευματικό συμφέρον το δικό μας, σχηματίζει την Ενέργειά Του όπως Εκείνος κρίνει και όταν πρέπει, και αυτό σπανίως. Δυστυχώς η ελληνιστική περί ψυχών αντίληψη, που επικράτησε και ανάμεσα στους Ορθοδόξους τους τελευταίους αιώνες, έχει δώσει στην ιδέα που έχουμε για τους νεκρούς πνευματιστικό περιεχόμενο, ψεύτικο και δαιμονικό. Έτσι έπεσαν στην πλάνη τόσοι ευσεβείς αλλά απρόσεκτοι άνθρωποι, που θα μπορούσαν να είχαν σωθεί αν ήξεραν την αλήθεια. Εκτός από τους Αγίους, και αυτό δια της Χάριτος του Θεού και μόνον όταν θέλει Εκείνος, καμιά επικοινωνία με «ψυχές» νεκρών δεν είναι δυνατή. Το κάλεσμα των «ψυχών» και των «πνευμάτων» των νεκρών που γίνεται από τα μέντιουμ στις πνευματιστικές συνεδριάσεις το έχει καταδικάσει και ο Παλαιός και ο Νέος Ισραήλ, γιατί είναι καταστρεπτική δαιμονική εξαπάτηση και κοινωνία δαιμονίων. Με τους ανθρώπους, είτε νεκροί είναι είτε ζωντανοί, μόνον ο Θεός μας φέρνει σε πραγματική επικοινωνία. Μόνον η κοινωνία μας με τον Θεό μας βγάζει από την απομόνωση και τη μοναξιά μας. Μόνον η Χάρις του Θεού μας γεμίζει και μας συνδέει με αγάπη, και μόνον αυτή, η εν Χριστώ αγάπη, μας φέρνει σε επικοινωνία μεταξύ μας, περισσότερο με τη σιωπή παρά με τα λόγια. «Η σιωπή, λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, μυστήριον εστι του αιώνος του μέλλοντος. Οι δε λόγοι όργανον εισι τούτου του κόσμου» (Επιστ. Γ΄ σ. 365). Είτε από κοντά είτε από μακριά, είτε στη ζωή είτε στο θάνατο μόνον η αγάπη του Θεού είναι που μας συνδέει και μεταξύ μας. Μόνον όταν συνδεθούμε με τον Θεό μπορούμε να συνδεθούμε και με τους ανθρώπους. Χωρίς Θεό οποιοσδήποτε σύνδέσμος είναι ψεύτικος και νόθος. Οι εν Χριστώ νεκροί, γεμάτοι από την παρουσία του Θεού, δηλαδή γεμάτοι από αγάπη, «ικετεύουν εν σιωπή τον εν σιωπή ακροόμενον (Αγ. Εφραίμ ο Σύρος, «Hymns on Nisibis» 43:10). Δεν έχουν ανάγκη ν’ ακούσουν ούτε τα δικά μας λόγια ούτε με λόγια να μεσιτεύσουν για μας. Ανάμεσα σ’ εμάς και στους αγίους υπάρχει ο Θεός, η πολύφθογγη σιωπή της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος που μας συνέχει όλους μέσα στην Εκκλησία του Χριστού. «Συ γαρ εί η ζωή, η ανάπαυσις των κεκοιμημένων δούλων Σου, Χριστέ ο Θεός ημών..» (Μεσονυκτικόν)… αλλά και όλων ημών.

ΑΝΑΞΩ ΥΜΑΣ ΕΚ ΤΩΝ ΜΝΗΜΑΤΩΝ ΥΜΩΝ

            «Εν ιδρώτι του προσώπου σου φαγή τον άρτον σου, έως του αποστρέψαι σε εις την γην, εξ ής ελήφθης, ότι γη ει και εις γην απελεύση» (Γεν. Γ΄19). Εμνήσθη δε Κύριος ο Θεός από Ισραήλ των νεκρών αυτού, των κεκοιμημένων εις γην χώματος, και κατέβη προς αυτούς ευαγγελίσασθαι αυτοίς το σωτήριον αυτού» (Άγ. Ιουστ. Φιλ. «Φιαλ..» 72). «Υιέ ανθρώπου τα οστά ταύτα πας οίκος Ισραήλ εστι» (Ιεζεκ. Λζ΄11). «Τάδε λέγει Κύριος^ ιδού εγώ ανοίγω τα μνήματα υμών και ανάξω υμάς εκ των μνημάτων ημών και εισάξω υμάς εις την γην του Ισραήλ, και γνώσεσθε ότι εγώ ειμί Κύριος εν τω ανοίξαιμε τους τάφους υμών του αναγαγείν με εκ των τάφων τον λαόν μου. (Ιεξεκ. Λζ΄12-13). Θα ανεβάσω από τους τάφους τον λαό μου, δηλαδή εσάς τους ίδιους, όχι κάτι από σας. Γιατί «πάσα η ανθρωπότης» στο μνήμα σαββατίζει, «ή τε ψυχή και το σώμα», ολόκληρη η φύση μας. Θα βγάλω από τους τάφους εσάς τους ίδιους, και όχι κάποιο εξάρτημά σας, γιατί εσείς «ψυχή και σώμα» είσαστε γη. Αυτά τα κόκαλα, τα «ξηρά σφόδρα», είναι κάθε γενιά του Ισραήλ. Κοιμάστε «εις γην χώματος» ώσπου να σας ξυπνήσω, αναπαύεσθε μέσα στο χέρι μου ώσπου να περάσουν οι αιώνες χωρίς να το καταλάβετε, και να κάνω καινούργια τη γη και τους ουρανούς, κι εσάς άφθαρτους και αιώνιους. Θα γνωρίσετε τότε ότι εγώ είμαι ο Κύριος, αυτός που, με την ανάστασή Του, χάρισε την αιώνια ζωή «τοις εν τοις μνήμασι».